اصول طراحی کودکستان

اصول طراحی کودکستان

بررسی بخش های مختلف کودکستان:
*کلاس های گروهی *کلاس های عادی*اتاق استراحت مسئولین
*راهرو وفضای ورودی کودکستان ورختکن*آشپزخانه ی کودکستان
*دستشویی وتوالت کودکان*محوطه ی بازی کودکستان
كلاس های گروهی
1-ابعاد مورد نیاز هر کلاس:
هر کودک 1.5 متر مربع سطح و 4 متر مکعب فضا برای مثال برای 25-30 کودک 45-70 متر مربع مساحت لازم است .
2-چیدمان میز وصندلی به تناسب موضوع.
3-ایجاد فضا برای قرار دادن وسائل هر گروه.
کلاس های عادی
1- هر گروه سنی یک کلاس
2- استفاده از درب های کشوئی یا دیوارهای کاذب برای جداسازی کلاس ها
3- قرار گرفتن کلاس ها در جنوب یا جنوب غرب ساختمان
4- حداکثر اکابه ی پنجره ها 60 سانتیمتر
5- استفاده از عایق های صوتی وضربه گیر برای دیوارها
6- استفاده از پوشش نرم و عایق های رطوبتی برای کف اتاق ها
7- استفاده از رنگ های روغنی تا ارتفاع 1.5 متری
8- استاندارد کمدها وکشوها
اتاق استراحت مسئولین: 1- اتاق مدیر 2-اتاق ملاقات با والدین
3-اتاق استراحت مسئولین 4-اتاق سرایداری
راهرو وفضای ورودی کودکستان ورختکن
1- ایجاد مکانی به منظور تحویل دادن وگرفتن کودک
2-جلوگیری از ایجاد راهروهای طولانی 3-ایجاد یک توالت ورودی
4-طراحی فضائی به منظور رختکن
آشپز خانه ی کودکستان
 ابعاد آشپزخانه متناسب باتعداد کودکان
 وجود یک یخچال بزرگ_ وجود انواع وسایل غذاخوری
 وجود امکانات لازم جهت گرم کردن همزمان غذا
 وجود یک فضا جهت غذاخوری
دستشویی وتوالت کودکان:
 ارتفاع دستشویی از کف زمین حداکثر 60 سانتیمتر
 وجود دوش برای مواقع ضروری
 دیوار های توالت تا ارتفاع 1.5 متر با کاشی وموزاییک لعاب دار فرش شود _ تهویه ی مناسب ونور کافی _ عرض توالت ها 80تا85 سانتیمتر  ارتفاع دیوار های جداکننده 130 سانتیمتر
محوطه ی بازی کودکان
 وجود فضای سبز مناسب_دارا بودن سطوح سایه ی کافی
 ایجاد زمین های ماسه ای با ارتفاع 25تا30سانتی متردر قسمت وسایل بازی _ پیش بینی یک سالن سر پوشیده _مساحت سالن 60الی 70 متر وارتفاع 4 الی 4.5 متر
نکات ایمنی مربوط به کودکستان
 نصب کلید وپریزها به دورازدسترس کودک ارتفاع 1.5 متري
 ایجاد حفاظ چوبی دور شوفاژ_ نصب ضربه گیر دورتادور ستون ها
 ساخت پله های نرم _ نصب ضربه گیر در لبه ی تمامی پله ها
 نصب حفاظ (چوبی یا پلاستیکی)از کف پله تا سقف
 نصب نرده های محافظ بیرون تمامی پنجره ها
ویژگی های کلی کلاس ها
 هر اتاق باید دارای یک فایل باشد
 جهت تهویه ی هوا وجود هواکش در هر اتاق الزامی است
 اتاق ها باید از طریق آیفن به مدیریت متصل باشند
 تعویض دکوراسیون داخلی اتاق ها هر 6 ماه یکبار
 هر کلاس دارای دماسنج جهت تنظیم درجه حرارت محیط میباشد
 نصب تزیینات روی دیوار از 1.5 متر به بالا
 لامپ ها از سقف حداکثر 1متر فاصله داشته باشند.
در طراحی ساختمان مهدکودک باید سه بخش مورد توجه قرار گیرد. 1_ قسمت کودک 2_ قسمت کارکنان 3_ قسمت والدین. در طراحی مهد کودک ، توجه به فضای کارکنان و مدیریت مهدکودک و تفکیک فضاهای استراحت ، کاری ، بهداشتی و کارکنان و جلوگیری از تداخل این فضاها با فضای کودکان حایز اهمیت است. فضاها باید با توجه به وسعت برنامه ها و تعداد کارکنان طراحی شود. فضای انتظار نیز باید در طراحی مهدکودک لحاظ شود.( فضایی که در آن والدین به انتظار کودکان می نشینند.) این فضا باید در مجاورت ***** ورودی و بخش مدیریت ساختمان قرار گیرد. در این فضا باید وسایل اندکی برای سرگرمی کودکان تعبیه شود.
در طراحی ساختمان مهد کودک نکات دیگری از جمله کوتاه بودن ارتفاع تابلوهای مخصوص کودکان و مرتفع بودن تابلوهای مخصوص بزرگسالان در نظرگرفته می شود.
در این محیط باید از رنگ های ملایم در کف ودیوار و رنگ های اصلی زرد ، آبی و قرمز در وسایل دیگر استفاده کرد. درها باید امکان خروج سریع را برای کودکان فراهم کند. سرویس های بهداشتی کودکان باید به تناسب قد آنها طراحی شود.این نکات راباید در طراحی محل آویزان کردن وسایل شخصی کودکان نصب لگوهای هر کودک ( در مهد کودک های کشور های پیشرفته هر کودک لگویی را برای خود انتخاب می کند که معرف وسایل شخصی اوست. برای مثال یک شخصیت کارتونی .)
به دلیل حفظ دمای محیط و تمیزی برای پوشش مهد کودک مناسبتر است.
وی ادامه می دهد:« ساخت این اتاق ها برای یک مهد کودک الزامی است. 1_ ***** ورودی 2_ هال مرکزی 3_ اتاق مدیریت همراه با محلی برای گفت و گو با والدین 4_ فضای انتظار والدین 5_ فضای سرگرم شدن موقت کودکان 6_ رخت کن کارمندان 7_ سرویس کارمندان 8_ آشپزخانه و انبار 9_ سالن ورزش و بازی دسته جمعی 10_ انبار وسایل بازی 11_ کارگاه نقاشی و کار با رنگ و کاردستی 12_ فضای مربوط به نظافتچی و انبار مربوط به آن 13_ کلاس های گروهی 15 تا 20 نفره کودکان ( فضاهای گروهی باید برای اوقات قصه گویی ، نقاشی و بقیه فعالیت های مرتبط عملکردی باشد.) 14_ فضای سرویس هر گروه 15_ فضای استراحت کودک ( در مهد کودک های استاندارد فقط یک مکان برای استراحت کودک آن هم برای کودکی که نیاز به استراحت دارد تعبیه می شود. چه خواب دست جمعی کودکان معمول نیست. کودک به ذات اهل تحرک است نه خواب!) محوطه بازی کودکان باید پاکیزه باشد و در طراحی آن ایمنی کودک در نظر گرفته شود
ساختمان های مهدکودک در مناطق شهری باید در نقاطی اجرا شوند که سرعت خودروها در آن نقاط حداکثر 30 کیلومتر باشد. ساختمان از شریان های اصلی تاسیسات شهری ، برق فشار قوی ، ترن و مترو و مراکز آلوده کننده دور باشد. در مسیرهای اطراف ساختمان مهد کودک تفکیک مسیر پیاده رو از سواره رو انجام شده باشد. ورودی مهد کودک نباید مجاور خیابان باشد. همچنین محدوده امنیتی برای کنترل عبور و مرور کودکان وجود داشته باشد.گذشته از نکات قابل ملاحظه در مکانیابی ساختمان مهدکودک ، ضوابط دیگری نیز باید در خود ساختمان رعایت شود.
برای مثال مسیر حرکت کودک از خارج ساختمان تا داخل و داخل ساختمان نباید اختلاف سطح داشته باشد.استفاده از اشیا تیز و برنده در محوطه سازی و فضاسازی مهدکودک مجاز نیست.سطل های جمع آوری و تفکیک زباله باید به لحاظ ترشح و نفوذ زباله کنترل شده و از دسترس کودکان دور باشد.طراحی فضای باز باید به شکلی باشد که در والدین احساس نگرانی ایجاد نکند. عناصر محیط باید به شکلی طراحی شود که احتمال بالا رفتن کودک از او سلب شود. طراحی ***** ورودی برای کنترل دمای داخل و خارج و تمیز کردن کفش ها ضروری است. دستگیره در ورودی که در حالت معمول در ارتفاع یک متر طراحی می شود. در مهدکودک از سمت داخل باید ارتفاع بیش از یک متر و 50 سانتیمتر داشته باشد. تا کودک نتواند آن را باز کند.
رنگ زرد:این رنگ بر خلاف نظر عامه از لحاظ تربیتی و استفاده در مکانهای آموزشی حائز اهمیت است.حالت گرم کننده دارد و روشن ترین رنگ در میان کلیه ته رنگهاست. رنگ زرد، تراکمی از سفیدی و رنگ خوشحالی و شادابی و نشاط و آرامش است،سمبل آخرت،شگفتی و نور خورشید است.و به عروج انبیاء و شادمانی می ماند، نشان روشنی،هوشمندی،روشنفکری است،صاحبنظران روانشناسی رنگها معتقدند،اگر زرد به مقداری آبی تمایل داشته باشد،آن قسمت از مغز را که حالت جهش فکری دارد،تحریک کرده افزایش میزان حضور ذهن در افراد را سبب می شود و عامل تقویت حافظه است.
رنگ قرمز:رنگی مثبت، متجاوز و مهیج است، فشار خون را بالا می برد در نتیجه برای افراد عصبی بسیار مضر است،هنگام تغزیه فوق العاده اشتها آوراست ، سمبلی از خون وعشق،در جائی که عشق،محبت،صفا و گل وگیاه و زیبایی باشد،نشانگر اوج عشق و در جائی که جنگ، پستی وشیطان صفتی حاکمیت داشته باشد،اوج غضب،شهامت و خطر را می رساند.(برای به هیجان درآوردن بچه های منزوی و گوشه گیر بسیار مفید است).
رنگ آبی:رنگی است صاف و روشن، همواره بی تحرک و ناشکیبا و در عین حال فعال ، برد بار وصبور ،رنگی امیدوار کننده و مقدس،کنبدهای مساجد و مناره های آبی که مانند پلی بین آسمان و زمین محسوب می شوند نشانگر همین موضوع می باشند، از فراموشی می کاهد.
رنگ سبز:تر کیبی از دو رنگ آبی و زرد است.این رنگ بیانگر جوانی و ایمان،عشق،عقیده دینی،توکل ،فنانا پذیری ،لطافت ، تقدیس و معنویات می باشد. چون نرمش پذیری را به دنبال دارد برای سنین بین 10 تا 16سالگی که این افراد دوران بحرانی بلوغ را می گذرانند مناسب است .مثلا برای رنگ آمیزی مدارس راهنمایی (سبز روشن).
رنگ نارنجی:از ترکیب دو رنگ قرمز و زرد،از آنجا که هر دو از رنگهای گرمند دارای جذابیت و هیجان زیاد است.در گوارش غذا موثر است،آرامش دهنده و مسکن می باشد،بیانگر آمادگی و فعالیت است،برا بچه در سنین کودکی رنگ بسیار مفیدی است مثلا برای رنگ آمیزی کودکستانها مناسب است.
رنگ بنفش: از ترکیب دو رنگ قرمز و آبی حاصل می شود،ترکیبی از تسکین دهی و هیجان دارد در افراد کم خواب درجات خواب را بالا می برد، چون رنگی هنری است برای رنگ آمیزی کارگاههای هنرستان نوع کمرنگ این رنگ مناسب است
شخصیت شناسی کودکان با رنگها:
رنگ زرد: افرادي که اين رنگ را بيشتر دوست دارند يا باهوش و يا بي استعداد و عقب مانده هستند.
رنگ آبي: افرادي که اين رنگ را بيشتر دوست دارند محافظه کار هستند اين افراد معمولا انسانهاي موفقي بوده و ارتباط درستي برقرار کرده و افرادي دوست داشتني و سرشار از عشق و محبت و صبر هستند.
رنگ سبز: افرادي که اين رنگ را بيشتر دوست دارند رفتاري ساده دارند و شهروندان خوبي هستند.
رنگ قرمز: رنگي گرم و زنده و پرنيرو است. افرادي که اين رنگ را بيشتر دوست دارند خوشحال هستند و زندگي را شيرين مي دانند.
رنگ صورتي: افرادي که معمولا مشکلي را پشت سر گذاشته اند و به دنبال آرامش هستند اين رنگ را دوست دارند.
رنگ نارنجي: رنگ اجتماعي و شاد است. افرادي که اين رنگ را دوست دارند زود جوش هستند و تنهايي را دوست ندارند.
رنگي ضعيف، بي احساس و بي تحرک است و نشانه مشکل رواني.
رنگ قهوه اي: افرادي که اين رنگ را دوست دارند، محکم، قابل اعتماد و زيرک هستند.
:غالبا هر رنگي از نظر رواني، معني خاصي دارد. رنگ هميشه معرف و وسيله اي براي بيان و ارتباط احساسات و عقايد بوده و هست، به طوري که مي توان با زبان رنگها صحبت کرد. يک رنگ در يک نظام اجتماعي مشخص، ممکن است داراي مفهومي باشد که در نظام ديگر معني متضاد آن را بدهد. به طور مثال: در بعضي قبايل موزامبيک رنگ سياه، رنگ خوشي و شادي است. رنگ قرمز تقريبا در همه جا معناي قدرت را القا مي کند زيرا با خون که نماد زندگي است، همرنگ است.
درباره رنگها موضوعي که بيشتر مورد توجه است محتواي رواني آنهاست. همه مردم تمايز بين رنگهاي گرم (قرمز، زرد، نارنجي) و رنگهاي سرد (آبي، سبز، بنفش) را مي شناسند. رنگهاي گرم تحريک کننده و سبب فعاليت و جنب و جوش و مولد حرکت و شادي هستند. در حالي که رنگهاي سرد، برعکس موجب حالتهاي انفعالي، سکون، بي حرکتي و تلقين کننده غم و اندوه هستند.
افرادي که نسبت به رنگهاي گرم واکنش نشان مي دهند، بسيار انعطاف پذير در اجتماع و زود جوش هستند و با جديت هدف خود را دنبال مي کنند و افرادي که رنگهاي سرد را مي طلبند نسبت به دنياي خارج بي اهميت و تغييرات را بسيار سخت مي پذيرند و داراي روحي سرد هستند.
مدیران و کارکنان مهد کودک:
مربي خوب(کودک به محبت نياز دارد، مربي مي تواند اين احساس را به کودک بدهد و بداند که چگونه با کودک ارتباط عاطفي برقرار کند. مربي مي تواند به کودک اعتماد بع نفس و قدر شناسي ياد بدهد
مدیران و کارکنان مهد کودک باید افرادی تحصیل کرده در همین شاخه کاری باشند و از نظر روحی روانی متعادل باشند که با کودکان خوش برخورد باشند و نیازهای روحی کودکان را بدانند و تامین کنند.
کارکنان از نظر نظافت جسمی و پوشش نیز مورد اهمیت هستند.
يکي از عملکردهاي سالنهاي چندمنظوره در مهدکودک، صرف غذاست. لذا کودکان مي توانند لعنوان غذاخوري از اين فضا استفاده کنند. اين محل بايد تا حد امکان نزديک آشپزخانه باشد و از سرويسهاي بهداشتي و محل رفت و آمد کارکنان به دور باشد. همچنين براي تغذيه همزمان کودکان بايد گنجايش استقرار صندلي و ميز نهارخوري به تعداد کودکان را داشته باشد.
کودکان بايد طي روز از فضاي آزاد استفاده کنند و باوسايل بازي همچون تاب و چرخ و فلک بازي کنند.
در يک مهدکودک بايد اسباب بازي مناسب سن کودکان چون: پازل، لگو، مکعب و عروسک به تعداد مورد نياز موجود باشد.
در صورت تعبيه پله تا حد امکان بايد ارتفاع آن کم و عمق کف آن زياد باشد. محل ورود پله هائي که در دسترس کودکان مي باشد بايد با حفاظ و فلزي و چفت مطمئن، مسدود گردد.

کودکان اعضای کوچک ولطیف جامعه می باشند و قابلیت تاثیرگذاری بر شکل گیری محیطشان را با بیان تمایلات و نیازهای خود دارند،اما دراین امر مهم به معماران معمارانی آشنا به علوم رفتاری کودک احتیاج دارند.واقعیت مهمی که در جامعه امروز ایران با آن روبرو هستیم و تهدیدی جدی برای آیندگان بشمار می رود، اهمیت ندادن و یا بعبارتی دیگر ناچیز شمردن کودکان و جهان کوچک آنها، بخصوص رابطه نزدیکشان با طبیعت و فضای سبز می باشد.

طراحی و معماری مهدکودک چگونه می توان براساس علوم رفتاری کودک ونظرشخصی اوبه الگویی ازطراحی مهدکودک دست یافت بطوریکه درون وبرون بنا بگونه ای درهم آمیخته شوند که: الف . کودک در آن قادربه ارضای بسیاری ازنیازهای خود. کشف نادانستنیها و کنجکاوی جهت آن. ابتکار.خلاقیت.یادگیری تجربی و ... باشد. ب . کودک در آن مرزی بین درون و بیرون احساس نکند.آزاد ورهادراین فضای متصل حرکت کند واحساس رهاشدن وبی انتهابودن فضاروحش راپروازدهد. تلاش مکن که کودک را پیش از پیری پیر کنی.او را خرد نکن این همان چیزیست که اکنون در دنیا شاهد آنیم.کهنسالان بر کودکان مسلطند و می خواهند آنان را زودتر اززمانیکه طبیعت مقدر داشته از دوران کودکی بیرون بکشند.انان می کشندو خرد می کنند. کودک کودکی را برای همیشه ازکف می نهد. اوشو کودکان اعضای کوچک ولطیف جامعه می باشند و قابلیت تاثیرگذاری بر شکل گیری محیطشان را با بیان تمایلات و نیازهای خود دارند،اما دراین امر مهم به معماران معمارانی آشنا به علوم رفتاری کودک احتیاج دارند.واقعیت مهمی که در جامعه امروز ایران با آن روبرو هستیم و تهدیدی جدی برای آیندگان بشمار می رود، اهمیت ندادن و یا بعبارتی دیگر ناچیز شمردن کودکان و جهان کوچک آنها، بخصوص رابطه نزدیکشان با طبیعت و فضای سبز می باشد. اکثر خانواده ها قبل از ورود فرزندان خود به دبستان و جهت ارتقائ سطح ارتباطات جمعی،آنهارا به مراکز پیش دبستانی و مهدکودکها می فرستند که این امری مثبت تلقی می شود. اما آنچه نگران کننده می باشد، جدی نگرفتن رابطه انسان و محیط طبیعی و درضمن تفکیک ناعادلانه آندوست. امروزه مکانهایی که به این قصد بنا شده اند،انگشت شمارند.اکثر این مکانها ساختمانهایی هستند که تغییر کاربری یافته اند. با این تفاسیر وجود چنین مکانهایی در امکانات مورد نیاز کودکان ،فضاهای متنوعی که نیازمندند، نورگیری ، تهویه، محوطه باز و فضای سبز اثرات سوئی دارد.طبیعت یک کامل کننده و متمم ضروری برای محیط ساخته شده دست بشر محسوب می شود. عناصر طبیعت،آب،باد،نور،آسمان،معماری ای راکه ازتفکرات بصری سربرآورده است.به سطح زمین وواقعیت درمی آورندوزندگی انسان- ساخت رادردرون آن بیدارمی سازند.زندگی انسانی قصد مقابله باطبیعت راندارد ودرپی مهارکردن آن نیست،بلکه درعوض برآن است که به همنوایی طبیعی با طبیعت برسد تا با آن یگانه گردد.این نوع حس مندی فرهنگی راشکل می دهد که مرز فیزیکی بین محیط مصنوع و طبیعت پیرامون راازاهمیت می اندازدودرعوض آستانه ای معنوی رابوجود می آورد.این آستانه که درعین حال حائل محل سکونت انسان ازطبیعت است،طبیعت رانیز به درون می کشاند. آمیختگی یا ترکیب با بافت زیست محیطی امری غیرقابل اجتناب بوده است ،بخصوص درصورتیکه این مکان متعلق به کودک باشد. میان درون و برون هیچ مرزروشنی وجود ندارد،اما اینها نفوذی یکجانبه نسبت به یکدیگردارند.وقتی که آب،باد،نور،باران ودیگرعناصر طبیعت دردرون معماری تجرید می یابند،معماری تبدیل به مکانی می شود که مردم درآن حضورطبیعت راآشکارا حس می کنند. در موردکودکان این امر بااهمیت بیشتری نمودمی یابدآنان در مرحله سنی قراردارند که ازطریق ارتباط بصری مستقیم بااشیا ومحیط پیرامون خود قادربه کشف بیشتروبهترمحیط می باشند.طبیعت درنظرآنان گنجینه ای عظیم ازتمامی اشیاواحجامی می باشدکه شکل دهنده تصورات وتخیلات آنان می تواندباشد.نزدیکی وارتباط مداوم وتنگاتنگ آنها باطبیعت پیرامون ،قوه تخیل و ابتکارآنان راشکوفاکرده وبه آنان درکشف محیط اطراف،آنهم تحت شرایط آرمانی کمک شایان توجهی می کند. ذهن کنجکاو .پویا وخلاق کودکان معمولا خالق دنیاهایی گوناگون درعالم خیال میباشد.کودکان گاهی اوقات باسیر دردنیای ذهنی خود بازی می کنند،زندگی می کنندوحتی بخواب می روند.کشف این دنیاهای خیالی ورساندن آن به عرصه ظهور ،به کودکان اجازه حضورواقعی درآن وشکوفانمودن هرچه بیشتروبهتراستعدادهایشان رامی دهد. بنابراین ضروریست در طراحی فضای مهدکودک به تاثیر طبیعت بر کودکان و انواع فضاسازی و خلق دنیاهای گوناگون برای کودکان با استفاده از این موهبت الهی نگاهی داشته باشیم، چراکه هنر ما انسانها زاده طبیعت است . همانطور که رامبراند نیز اشاره می کند، \"نقاشی نوه طبیعت است .نقاشی ارتباط با خداوند است .\" بنابراین طبیعت خود خداست و اگر انسان از کودکی با طبیعت همراه باشد و بدان خو بگیرد ،.بیش از پیش به خدای خویش نزدیک خواهد شد . پس از بحث پیرامون کودک و طبیعت باید به بررسی فضا از دیدگاه وی پرداخت . چرا که بگفته پیکاسو \"هر انسانی در هنگام کودکی هنرمند است ،مشکل این است که چه کنیم تا در بزرگسالی نیز هنرمند باقی بماند.\" بررسی فضاها از دیدگاه کودکان و بازگویی علایق،جذابیت و زشتی های فضا از دید آنها،به طراح کمک خواهد کرد که محیطی صمیمانه جهت جذب کودک به این مراکز بوجود آورد. در وهله اول،هدف ایجاد حس تعلق نسبت به محیط مهدکودک است . تاکید بر شوق انگیز بودن محیط و ایجاد شرایط لازم برای پیوند عاطفی میان کودکان در مهدکودک،گسترش روابط اجتماعی آنان و ایجاد محیطی بانشاط، مستلزم توجه به نقطه نظرات کودکان و همچنین ضوابط و استانداردهای کمی وکیفی مربوط به فضا می باشد .ازاینرو کودکان قبل از یادگیری .به محیط علاقه مند میشوند و احساس می کنند از اینکه در چنین جایی هستند ، خوشحالند. از آنجا که معماری یک فرایند فرهنگی بسیار تاثیر گذار بر ذهنیت جوامع بشری است , پیچیده گیهای منحصر به فردی دارد. این پیچیده گیها در جوامعی که چالشهای تاریخی , فرهنگی زیادی پشت سر گذاشته اند , از شدت و اهمیت فوق العاده ای برخوردار است.معماران که بنا به تعریف متفکران و فرهنگسازان , پیشگامان جامعه هستند , نقش ویژه ای در حرکت تمدن سازی اینگونه جوامع بعهده دارند.اگر پنداریم که معماری , خود قابلیت دگرگونی اجتماعی را دارا می باشد , با برانداختن کنش های متقابل اجتماعی و ایجاد کنش و واکنش و تعاملی صحیح و مستمر ما بین سه اصل انسان , معماری , فرهنگ خواهیم توانست با وارونه کردن فضاهای منفی قلمروئی به رشد رسیده را تعریف نمائیم.به بیان دیگر معماری نوعی دگرگونی متعالی اندیشه هاست و هنر طبیعت و هنر زائیده دست بشری تلاشی عظیم برای رسیدن به بیانی پایدار است که بتواند دغدغه های جاوید شدن و ماندگاری را پاسخ دهد. اکنون بیش از ۱۰۰ سال است که مفهوم آموزش و پرورش در مراکز اجتماعی هنوز به عنوان سر فصلی داغ مورد بحث است.آموزش و به تبع آن فضاهای آموزشی بیشترین اثر و نقش را بر ذهنیت و تمدن سازی این گونه جوامع به عهده دارند.فضاهای آموزشی و در عمده ترین بخش آن , مدارس دوره زمانی طولانی تری از عمر انسان ها را در خود جای می دهد.هدف یاداشت حاضر یافتن کالبدی جدید برای اصلاح فرایند آموزش و پرورش می باشد.فرایندی که جهت گیری آن به سوی رشد مسئولیت پذیری , کار پربار و تداوم در امر آموزش می باشد.هر چند آموزش پرورش , سیاستگذاریهایش تا کنون نتوانسته است شرایطی فراهم کند که موجب پرورش بیش از پیش استعداد های دانش آموزان شود. امروز واژه انسان استادآموز جای خود را به انسان خودآموز و مسئولیت پذیر داده است . از این رو الگو و روشی که بدان نیاز داریم , نگارشی جدید و بهبود یافته نسبت به الگو های قدیمی نمی باشد بلکه نیاز ,  مفهومی کاملا متفاوت از آموزش خواهد بود و البته نظریاتی فراتر از تئوری. هدف ایجاد فضائی بهینه در امر آموزش و یادگیری می باشد.ماهیت فضا های آموزشی ,لازمه سر مشقی منحصر بفرد برای پژوهش و ایجاد کنش و واکنش صحیح جهت آموزش و پرورش می باشد.به شرط آنکه تعاملی صحیح و مستمر مابین سه اصل آموزش و پرورش , دانش آموز و فضای آموزشی بر قرار باشد.  منابع: پيازه، ژان، روان‌شناسيكودكابراهيمي، نادر، مقدمه‌اي بر مصورسازي كتاب كودكمزمن، جرج، كودك، فضا،معماريرؤف، علي _ صابريان، معصومه، یاد گرفتن براي ياد دادنمجلة پياميونسكو، شماره 252مجلة پيام يونسكو، شماره طراحی و معماری  مدارس امروزی , در سر تاسر دنیا بر اساس ۳ مورد , مسئولیت پذیری , کار پربار , یادگیری مادام العمر (تداوم ) انجام می گیرد. این امر در ساختن فضاهای آموزشی با عملکرد بالا , تنها بوسیله کنش در مفهوم پژوهش , مبنی بر برنامه های مراکز فراگیری و راهبردهای اجتماعی و اطلاعات کاربردی و عملی در این زمینه , میسر خواهد بود و در ادامه به اهم آن می پردازیم : ۱.طراحی اصولی  شکل کلی فضای معماری معماری تنها هنری است که ما را در بر گرفته است و انسانها بیش از آنکه بر فضا تاثیر بگذارند , از آن تاثیر می پذیرند.از این رو شکل کلی فضای معماری اهمیتی خاص دارد.یک فضای  نا منظم و تکراری , بی نظمی و ناهنجاری را القاء می کند و یک ساختمان حجیم , قدرت و پول را به رخ می کشد.فضایی هندسی و منظم , نظم را القاء می کند.سابقآ فضای هندسی در معماری آنچنان اهمیت داشته است که مهندس باشی با بهره وری از علم هندسه و نجوم , فرای حضور معمار باشی و ناظر باشی وظیفه طراحی بسیاری از عناصر, از جمله شکل کلی فضای معماری را بعهده داشته است.روش معماران گذشته ایرانی در راستای آن بوده است تا از جذابیت فرم کاسته شود و به غنای فضا افزوده شود.  ۲.ساختن فضای آموزشی با عملکرد بالا  ضرورت به تفکر واداشتن کودکان در کتابخانه ها قلب یاد گیری خواهد بود.در کشورهای پیشرفته امروزی , نقش کتابخانه و نسبت و رابطه کتابخانه را با آموزش و پرورش را , از لحاظ تکنولوژی و جامعه شناسی مورد بررسی قرار دادند و سپس بر تعریف معینی از این کلمه در میان اقشار جامعه پرداخته اند و سپس صراحتآ هدف و روش های یاد گیری در کتابخانه را مورده تحلیل و ارزیابی قرار دادند. و به وضوح دریافته اند که کتابخانه ها که تنها ۵ درصد از فضای فیزیکی را اشغال میکنند , تاثیر ۱۰۰ درصد دارند و این درجه بزرگی از عملکرد است. هدف اولیه آنها ایجاد مدلی قابل اطلاق به دیگر مدارس است و نه ایجاد جعبه یا اتاق و یا قفسه ای جهت کتابها , بلکه آنها در ایجاد فضایی که در ارتباط  پیوسته میان مدرسه و کتابخانه باشد میکوشند.آنها در اولین قدم کتابخانه را از طبقه ای که در انزوا قرار گرفته بود و همچنین مطالعه را که در حاشیه قرار داشت به کلاسهای درس منتقل کردند و بدین ترتیب به مطالعه و یادگیری به عنوان دو اصل متعامل تاکید ورزیدند. ۳.ارائه آموزشهای غیر مستقیم و گروهی با ایجاد کارگاه های جنبی معماران در بررسیهای جامعه شناختی و روانشناختی در یافتند با ایجاد کارگاه های جنبی آموزشی در کتابخانه , در زمینه های فراگیری کار با رایانه و  فراهم کردن سرگرمیها و هرآنچه در ایجاد تحولی آزادانه در رشد و تحول شخصیت کودک و شناسایی استعداد های آنها موثر می باشد , خواهند توانست فضائی فعال و پویا را ایجاد نمایند.در این چنین محیط هائی اغلب آموزشها به طورغیرمستقیم و به صورت آموزشهای گروهی به کودک داده میشود.آنچنانکه مکانهایی با چنین مشخصاتی خواهند توانست پذیرای کودکان برای فعالیتهای ذسته جمعی و گروهی باشد.بدین طریق مدرسه به عنوان محیطی جهت ایجاد کنش در دانش آموزان نسبت به مفهوم پژوهش خواهد توانست محیطی فعال , به رشد رسیده و پویا را ایجاد نمائید. ۴. ایجاد فضایی مطلوب و منطبق با شرایط جسمی و روانی دانش آموزان  فضاهای مرتبط با فعالیت آنان باید دارای شرایط مناسب و مطلوب برای رشد فیزیکی , ذهنی , عاطفی و اجتماعی آنان باشد.تحقق این امر از طریق بکارگیری ضوابط طراحی معماری ای که منطبق با شرایط جسمی و روانی کودک باشد , امکان پذیر است.اهداف اساسی طراحی و مناسب سازی فضاهای  کودکان را می توان به ترتیب زیر برشمرد:
1  -۴محیط دلپذیر: استادمحمد تقی جعفری در کتاب زیبایی هنر از دیدگاه اسلام می گوید: (( دلپذیری و جذابیت هر پدیده , نتیجه فرایندی است بین معیارهای وجودی فرد با عینیت واقع در محیط , که حاصل آن ایجاد تمایل و احساس وابستگی با پدیده مورد نظر است.))  نقاشیهای کودکان نشان میدهد که کودکان در تصوراتشان , فضا را چگونه می بینند.آنها بطور دقیق و کامل ,  ( بعنوان کاربر ) فضا را قبول کرده و آن را با جزئیات در ترسیماتشان بیان می کنند , که باعث تعجب است. ۲-۴ وضوح و خوانایی :  از دیگر شرایط دلپذیری محیط , تامین وضوح و خوانایی است.کوین لینچ می گوید : تصویری شایسته از محیط به شخص نوعی احساس امنیت می دهد.وی همچنین غرض از داشتن تصویر روشن از محیط را چنین عنوان می کند که فرد بتواند به آسانی اجزای محیط را بشناسد و آنها را در ذهن خود , در قالبی به هم پیوسته ارتباط دهد.در واقع , سامان یافتگی و امنیت روانی حاصل از این دو فرایند است که احساس  دلپذیری را در محیط ایجاد می کند. ۳-۴در نظر گرفتن فضای بازی : بازی یکی از مهم ترین عوامل در شکوفایی و بالندگی جسم و روان کودکان است.بزرگترین بخش های بازی های انفرادی و گروهی کودکان باید در فضاهای باز صورت گیرد , زیرا این فضاها اولین مکان برخورد مستقل کودک با جهان خارج از خانه است.برنامه ریزی و طراحی زمین بازی باید پاسخگوی نیازهای کودکان و نوجوان در دوره های گوناگون رشد باشد.از دیدگاه برخی روان شناسان , ماهیت دوران کودکی , بازی و اکتشاف است.اما این دو فعالیت باید در محیطی امن صورت گیرد که این کار با تمهیداتی در طراحی فضاها امکان پذیر خواهد بود.محیط خارجی به طور طبیعی تحریکات حسی را ایجاد می کند.کودکان محیط پیرامون خود را با جزئیات درک می کنند.رنگ ها , بافت ها , شکل هل و در نهایت طرح زمین بازی , کودک را برای ایجاد ارتباط با محیط و فراگیری بیشتر ترغیب می کند. ۴-۴تنوع : تنوع و غنی بودن محیط , که تمرینی در جهت کاربرد و حواس گوناگون مانند بینایی , شنوایی , و لامسه است و از این طریق ایجاد تنوع در رنگ , صدا , بافت و....تامین می شود. ۵-۴مشخص کردن محدوده ها به وسیله کف سازی :  کفسازی مشخص , روش موثری برای تعیین یا ایجاد ارتباط بین سطوح مختلف یک سایت است.مثلآ یک محوطه ورودی برخوردار از نوع کفسازی , که متشکل از الگوی خاص و مصالح معینی باشد , به فضاهایی که در تقابل این محوطه قرار می گیرند وحدت و هویت خواهد بخشید و در ایجاد احساس قلمرو در کودکان سهیم خواهد شد.در ضمن بر میزان تنوع و مطلوبیت بصری محیط نیز خواهد افزود. ۶-۴طراحی جزئیات فضاها با توجه به الگوهای رفتاری کودکان :  لازم است شعاع حرکت و حیطه طبیعی تحرک گروه های مختلف سنی بررسی شود و طراحی جزئیات فضاها متناسب با توانایی های جسمی و ویژگیهای روانی و هماهنگ با الگوهای حرکتی و رفتاری آنان طراحی شود. ۷-۴ایجاد حس کنجکاوی و خلاقیت : آنچه مسلم است، معماری حس کنجکاوی و خلاقیت را برمی­انگیزد.با انتخاب هوشمندانه و استفاده از ابزارهای مشخصی همچون مصالح ، فرم ، بافت می  توان به غنای فضا افزود . ۸-۴رعایت عوامل زیبائی شناسی : عوامل زیبائی شناسی در آن باید طوری طراحی شوند که کودک را به آموزش ترغیب کند.از این رو باید محیطی شاد و سرشار از انرژی را , با توجه به هر گروه سنی , توسط  رنگها و حجمها پدید آوریم.   ۹-۴رعایت قیاس و مبلمان : طراحی فضا ی منطبق با شرایط کودکان به طور قطع بستگی به شناخت کافی از ویژگی های رشد آنان دارد.خصوصیات جسمی و روانی کودکان در مراحل مختلف رشد , اساس برنامه ریزی فضا و طراحی برای آنان است.اندازه میز و صندلی , کمد های اسباب بازی و نیز ارتفاع مناسب دستگیره درها , دستشوئی ها , شیر ها و .. ضروری است.اگر فضا و عناصر آن متناسب با اندازه های کودکان باشد (از جمله : قطعات متنوع مبلمان , نیمکت , میز و صندلی , تابلوها , قفسه ها و غیره), آن ها به سادگی می توانند از فضا ها و وسایل مربوط به خود استفاده کنند.به همین سبب کودکان اثاثیه و مبلمانی هایی را که با مقیاس و در حد و اندازه آنان ساخته می شود و در تقابل و مرتبه چشمانش است را بیشتر دوست میدارند , بطوریکه دیگر مجبور نیستند برای استفاده ازآنها  قد بکشند.   ۱۰-۴همسازی با اقلیم منطقه : جهت همسازی با اقلیم منطقه می بایست با مطالعه در عوامل اقلیمی و فرهنگی و اقتصادی آن منطقه , از طریق برداشت جذابیت های طبیعی و الگوهای شهری  همان منطقه ,  خرده فرهنگ های محلی را لحاظ کرد.این امر باعث می شود دانش آموزان از لحاظ فکری , فرهنگی , اقتصادی و سیاسی ارتباط عمیقتری با پیرامون خود و به دنبال آن با محیط آموزشی به دست آورند.